MHNR3 – Baza Wiedzy – Co to jest prostata?

0

Gruczoł krokowy, inaczej prostata lub stercz, znajduje się tuż pod pęcherzem moczowym. Produkuje wydzielinę, która wchodzi w skład nasienia, czyli spermy uwalnianej w szczytowym momencie aktu seksualnego.

Do prawidłowego funkcjonowania prostata potrzebuje hormonów wytwarzanych przez jadra. Gdy ich poziom jest niski, stercz się obkurcza. Wydzielina wszystkich gruczołów produkowana jest w wyspecjalizowanych komórkach, zwanych nabłonkowymi. Podporę dla wszystkich nabłonków gruczołowych stanowi zbudowany z tkanki łącznej zrąb. Zrąb gruczołu krokowego zawiera włókna mięśniowe, co ma istotne znaczenie dla objawów schorzeń prostaty. W przerośniętej prostacie zwiększa się zarówno ilość nabłonka, jak zrębu. Co więcej, choć narząd ten wydaje się tworem pojedynczym, w rzeczywistości składa się z dwóch części, podatnych na odrębne schorzenia.

Topografia gruczołu krokowego
Źródło: www.urologia.kalisz.pl

Gruczoł krokowy złożony jest z części centralnej i obwodowej, zbudowanych z nabłonka gruczołowego otoczonego zrębem zawierającym włókna mięśniowe.

W pobliżu gruczołu krokowego znajdują się dwa ważne mięśnie zwane zwieraczami. Zapobiegają one wyciekaniu moczu z pęcherza oraz ułatwiają wytrysk spermy w trakcie orgazmu. Dla kontroli wydalania moczu z pęcherza szczególnie ważny jest mięsień położony poniżej prostaty – zewnętrzny zwieracz pęcherza.

Rak prostaty

Rak prostaty jest to jeden z najczęstszych nowotworów u mężczyzn w wieku podeszłym. W Polsce choroba ta zajmuje w populacji męskiej 3 miejsce wśród przyczyn zgonów na choroby nowotworowe. Mikroskopowe elementy tego nowotworu spotyka się już w wieku około 50 lat u prawie 30% mężczyzn i aż u 80 % mężczyzn w wieku lat 80. Rak prostaty jest przyczyną 9% zgonów z powodu chorób nowotworowych u mężczyzn.

Guz ten rozwija się stosunkowo powoli, niekiedy bezobjawowo, początkowo objawy mogą sugerować łagodny rozrost prostaty. Dlatego tak ważne jest wykrycie go w fazie, w której można leczyć go radykalnie i skutecznie. Służyć temu może regularne badanie gruczołu krokowego u urologa. Co najmniej raz do roku zaleca się je osobom, które przekroczyły 50 rok życia lub wcześniej, w przypadku pojawienia się objawów zaburzeń w oddawaniu moczu, lub wówczas, gdy w najbliższej rodzinie (ojciec, brat) odnotowano zachorowanie na raka prostaty w młodym wieku. Niestety, nie wiadomo jak wielu mężczyzn odwleka wizytę u urologa. Spowodowane jest to zarówno skrępowaniem, jak i brakiem podstawowej wiedzy na temat chorób prostaty oraz możliwości ich leczenia.

Czynniki ryzyka

Choroba częściej występuje u mężczyzn otyłych. Kolejne czynniki to: siedzący tryb życia, wstrzemięźliwość płciowa, choroby weneryczne, stany zapalne dróg moczowych. Objawy rozrostu stercza częściej rozpoznaje się u mężczyzn spożywających dużą ilość mięsa, tłuszczu i małą ilość warzyw. Ustalono, że nadmierne spożywanie mleka stanowi również czynnik ryzyka. Na wystąpienie dolegliwości mają wpływ używki powodujące obrzęk gruczołu krokowego, w tym alkohol (zwłaszcza wysokoprocentowy), nadmierna ilość ostrych przypraw. Nie obserwowano istotnego związku pomiędzy łagodnym rozrostem stercza a paleniem papierosów. Stres i napięcia nerwowe, także wymieniane są wśród czynników ryzyka. Łagodny rozrost stercz może być przekazywany genetycznie.

Objawy

Rak gruczołu krokowego (prawdopodobieństwo zachorowania wzrasta po 55 roku życia). Rak prostaty we wczesnej fazie nie powoduje żadnych dolegliwości, ale może być wykryty w tej bezobjawowej fazie przez urologa, co gwarantuje możliwości leczenia radykalnego, czyli wyleczenia. Dopiero zaawansowany rak powoduje dolegliwości podobne do tych, jak w łagodnym rozroście gruczołu krokowego. Należą do nich: częstsze oddawanie moczu w nocy i w dzień, parcia moczu typu naglącego, zaleganie moczu w pęcherzu, czy całkowite zatrzymanie moczu, bóle związane z przerzutami do układu kostnego. Dlatego nie wolno ignorować żadnych dolegliwości ze strony układu moczowego. W związku z tym po 50 roku życia należy zgłaszać się do urologa raz w roku.

Najczęstszymi chorobami prostaty są:

  • stany zapalne,
  • łagodny rozrost prostaty,
  • rak prostaty.

Zasadniczo dzielimy stopień zaawansowania raka stercza na chorobę ograniczoną do narządu, gdy komórki raka znajdują się tylko w gruczole krokowym, oraz na chorobę uogólnioną, gdy nastąpił rozsiew (przerzuty) komórek nowotworowych poza stercz (najczęściej przerzuty występują w węzłach chłonnych i kościach). Wyróżniamy także chorobę zaawansowaną miejscowo, kiedy komórki nowotworowe znajdują się w sterczu oraz przekraczają jego torebkę (jednak w tym przypadku nie występują przerzuty).

Łagodny rozrost prostaty (BPH)

U większości mężczyzn gruczoł krokowy z wiekiem powiększa się. Mikroskopowo jest to przerost łagodny, czyli nie nowotworowy. Większość mężczyzn powyżej 80 roku życia ma przerost gruczołu krokowego, z czego mniej więcej u połowy występują objawy. Przyczyny tego przerost nie do końca są wyjaśnione. Dziś już wiemy, że mają w nim udział męskie hormony płciowe. Nie występuje u mężczyzn wykastrowanych, ani u niedojrzałych płciowo chłopców. Przerost dotyczy zarówno nabłonka gruczołowego, jak i podścieliska. Niekiedy sam narząd nie jest bardzo duży, a występujące objawy wydają się być spowodowane kurczem mięśni podścieliska, zamykającym ujście pęcherza i cewkę moczową. Łagodny przerost prostaty obejmuje najpierw centralną część gruczołu, która powiększając się uciska i spłaszcza sferę obwodową, tak że zostaje z niej tylko cienka torebka. Proces ten nigdy nie wykracza poza prostatę. Bez względu na to, jak duże przybierze rozmiary, przerośnięty gruczoł zawsze pozostaje w torebce niczym orzech w łupinie. W badaniu Fizykalnym jest gładki, o regularnych zarysach, kształcie, sprężysty w dotyku. Jeśli jest po prostu duży, lecz nie występują żadne z opisanych powikłań, mężczyzna na ogół nie wie, że w jego anatomii coś się zmieniło. Regularne kontrole urologiczne pozwolą zmniejszyć dolegliwości spowodowane łagodnym rozrostem prostaty oraz dają szansę na wykrycie raka prostaty w jego wczesnej fazie zaawansowania (pozwalającej na całkowite wyleczenie).

Zapalenie prostaty (stercza)

Zapalenia stercza, infekcyjne lub o innym podłożu, zdarza się nierzadko mężczyznom w każdym wieku. Niekiedy wywołuje objawy przypominające zapalenie pęcherza, miedzy innymi piekący ból przy oddawaniu moczu. U starszych mężczyzn, mających już łagodne przerosty prostaty, może się objawiać nagłym nasileniem dotychczasowych dolegliwości. Bywa też, że objawy są niecharakterystyczne i trudne do interpretacji. Najczęstszymi przyczynami mogą być: nadmierny stres, siedzący tryb życia oraz braku ruchu. Lekarze jako przyczynę zapalenia prostaty podają również szeroko pojętą swobodę seksualną. Ze względu na przyczynę, zapalenie prostaty dzieli się na bakteryjne i niebakteryjne. Pierwszy rodzaj jest wywołany najczęściej przez zakażenie dróg moczowych. Niebakteryjne zapalenie prostaty ma zazwyczaj charakter przewlekły i dotyczy ponad połowy pacjentów zgłaszających się na badania lekarskie.

Rak prostaty

Rak prostaty jest złośliwą odmianą nowotworu atakującą zazwyczaj mężczyzn powyżej 45 roku życia. Zwykle początkowo rozwijają się w obwodowej części gruczołu i nie od razu uciskają cewkę moczową. Wielu mężczyzn z rakiem prostaty cierpi też na łagodny przerost centralnej części tego narządu: często to właśnie jego objawy prowadzą do wykrycia nowotworu. Od zewnątrz prostatę otacza cienka warstwa tkanki łącznej, tak zwana torebka. Początkowo guz pozostaje w obrębie torebki, z czasem jednak rozrasta się, przerasta torebkę i nacieka na okoliczne struktury. Rozsiew może także następować przez oddzielenie się pojedynczych komórek nowotworowych, które, wychwycone przez sąsiednie węzły chłonne, przedostają się do chłonki i dają początek ogniskom przerzutowym. Jeszcze inna droga wiedzie przez krew – zwykle do kości kręgosłupa i miednicy. Lekarz podejrzewa raka, gdy badaniem stwierdza obecność twardego guzka gruczołu krokowego lub jeśli cały narząd jest twardy, a jego kształt nieregularny. Niestety bardzo małych guzów nie da się wyczuć. Wcześnie zdiagnozowany nowotwór prostaty jest zatem całkowicie uleczalny – dlatego lekarze specjaliści podkreślają konieczność konsultacji urologicznych przy jakichkolwiek objawach zaburzeń ze strony układu moczowego.

Źródła:
http://www.prosalute.info/choroba.php?post=105
http://www.wygrajmyzdrowie.pl

Gdzie szukać wsparcia: Stowarzyszenie Mężczyzn z Chorobami Prostaty „Gladiator” Fundacja “Wygrajmy Zdrowie” wspierająca chorych z nowotworami urologicznymi

www.wygrajmyzdrowie.pl